Ana sayfa Turizm Santa Harabeleri

Santa Harabeleri

1679
0

Santa Köyü Harabe Kilise

Santa Harabeleri, Gümüşhane şehir merkezine yaklaşık 80 km uzaklıkta bulunan Yağmurdere Bucağı, Dumanlı Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Rum Pontus döneminde Dini, ticari ve kültürel önem taşıyan Santa bölgesinin Rum çetelerin sığınağı olarak da kullanıldığı bilinmektedir. Günümüzde ‘3. derece Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı’ olarak ilan edilen bölgenin önceleri 9 ayrı mahalleden oluştuğu düşünülmektedir. Bölgede günümüzde Piştoflu, Binatlı, İşhanlı, Terzili, Çakallı, Zurnacılı ve Sincanlı-Kozlu olmak üzere 7 mahalle ve 300’ü aşkın ev bulunmaktadır.

Santa Harabeleri’ya vardığımız zaman çam ağaçlarının gölgesinde, arılara kucak açmış binlerce çiçek, güneşin yakan, ancak terletmeyen sıcağında gözleri ve gönülleri doldurur.

İnanç Turizmi açısından Sümela Manastırı ve Ayasofya Müzesi‘nden sonra Hıristiyanlar için Doğu Karadeniz Bölgesi’ndeki en önemli turizm merkezi olmaya aday olan Santa Harabeleri henüz hak ettiği ilgiyi görebilmiş değil.

SANTA HARABELERi ULAŞIM

Santa Harabeleri’ne Gümüşhane üzerinden gidilebileceği gibi, Trabzon’dan güneye yollanıp, şehrin turizm merkezlerinden Altındere Milli Parkı’nı takip ederek de ulaşabilirsiniz. Bir diğer güzergah ise; önce doğuya giderek Arsin ile Araklı ilçeleri arasında sınır oluşturan Yanbolu deresine ulaşıp, Yanbolu vadisinden yaklaşık 57 km’lik yolu kullanarak da ulaşabilirsiniz. Yolun tamamına yakını asfaltlanmıştır.

Santa Harabeleri - Gümüşhane 2016

Bölgeye ulaşım farklı güzergahlardan yapılabilmektedir. Gümüşhane şehir merkezinden hareket ile Gümüşhane-Bayburt ana yolunu takiben Akçakale, Tekke, Arzular, Kabaköy, Yağmurdere, Taşköprü istikametinden devam edilerek ortalama 80 km bir seyahat ile Santa bölgesine ulaşım sağlanabilmektedir. Yağmurdere’den Taşköprü 8 km, Santa Harabeleri 15 km.’dir. Taşköprü – Santa Harabeleri arası ise yaklaşık 7 km’dir.

Santa bölgesine ulaşmak için kullanılacak diğer bir güzergah ise Gümüşhane – Trabzon anayolunu takiben sağlanabilir. Gümüşhane-Torul yolunun 12. Km.’sinden ayrılan yoldan Karaca Mağarası (5 km) Cehennem Vadisi Kanyonu (6 km), Krom Antik Kenti (22 km), Cami Boğazı Yaylası (34 km), Taşköprü Yaylası (57 km) ve Santa Harabelerine (64 km) ulaşılabilir. Bu güzergâhtan toplam mesafe ise yaklaşık 76 km. olup yolun büyük kısmı stabilizedir (Bu yolu kullanmanızı tavsiye etmiyoruz).

SANTA HARABELERi TARİHİ

Santa Harabeleri‘nin ilk olarak ne zaman iskan edildiği bilinmiyor. Orta Çağ’da var oluşu için kesin bir delil olmamasına rağmen, derebeyi anlaşmazlıkları süresince yarı müstakil bir Rum sığınağı olarak kullanıldığı biliniyor. Bunun yanında 17. ve 18. yüzyıllarda nüfusunun arttığı bilinmektedir. Santa yerleşimlerinde, bölgede çıkan madenlerin etkisi ile demircilik ve gümüşçülük önemli bir sanat dalı olmuştur.

Santa Vadisi, Fatih Sultan Mehmet döneminde “1461-1476 yılları arasında” Trabzon’un ve Doğu Karadeniz bölgesiyle beraber fethedilmesi ile Osmanlı İmparatorluğu topraklarına dahil edilmiştir. Santa havzadaki mevcut demir, kurşun ve kurşunla birlikte çıkarılan gümüş madenlerinin verimli bir şeklide işletilmesine bağlı olarak 16-18. yüzyıllar arası dönemde bölge önemli derecede gelişmiş ve ekonomik refaha erişmiştir. Madenlerin işletildiği dönemde Osmanlı Devletinin maden çalışanlarına ve madencilerin ihtiyaçlarını temin eden meslek erbabı ve ticaret erbabına sağladığı vergi kolaylıkları ve pek çok sorumluluktan muafiyet, bölgeye çevre köy ve illerden, yoğun olarak Ortodox Hristiyan (Rum) Osmanlı vatandaşının göç etmesini sağlamıştır.

1500-1800 döneminde önemli bir madenci yerleşimi olan bölge 1923 yılında nüfus mübadelesi ile boşaltılmıştır. Bu mübadelede Santa Harabeleri‘nin olduğu bölge toplanma yeri olarak kullanılmıştır. Mübadele sonrası boşaltılan bölgedeki atıl arazi ve binalara çevre köylerdeki Türk halkı yerleşmiştir.

Santa Harabeleri - Gümüşhane

Yanbolu deresinin doğum yerinde ve kıyıdan yaklaşık 40 km içeride yer alan Santa Harabeleri, vadilerle birbirinden ayrılmış 3 ayrı yamaçta yer alıyor. Küçük yerleşim yerinin, 3 ayrı mahallesi gibi.

SANTA HARABELERi VE TURİZM

Santa Vadisi, sahip olduğu tabiat harikası doğası nedeniyle dağ ve yayla turizmi için de ideal mekanlara sahiptir. Bir tarih ve medeniyet hazinesi, güneşin aydınlattığı yamaçlarda, “Gökyüzüne yakın, saklı kent” olarak adlandırabileceğimiz Santa Harabeleri, kendisine uzatılacak eli beklerken her gün biraz daha yok oluyor.

Burada inşa edilecek konaklama tesisleriyle, yöreye gelecek olanların arazinin de durumu nedeniyle en az bir gece konaklama yapabilecekleri de hesaba katılarak günübirlik turizmin dışında da değerlendirilmesi mümkün.

Tarihi Çeşme - Dumanlı Köyü / Gümüşhane

Ziyaret ve Karakaban Dağları, Zincirli, Kilise ve Uzunsırt gibi 2 bin metrenin üzerinde yükseltilerle kuşatılmış olan bölgenin girişe elverişli olan yeri sadece vadiye açılan kuzey kısmıdır. Burası, dışa kapalı, fakat kendi içinde su kaynaklarının varlığı ve bahçe ölçeğinde üretime elverişli toprağı ile yaşama elverişlidir. Birbirini kuş bakışı çok net bir şekilde görebilen 3 ayrı yamaç üzerine kurulmuş olan Santa Harabeleri’nde mahalle olarak 7 yerleşim bulunuyor. Eski isimleriyle Piştoflu, Binatlı, İhsanlı, Zerzili, Çakallı, Zincanlı ve Zurnacılı ismi verilen mahallelerde, özellikle 18. yüzyılın son yarısında inşa edilen resmi binalar son derece dikkat çekiyor. Günümüzde hala yayla göçerli tarafından kullanılan bu binalar, yapılan tahribat ve ilavelere rağmen göz alıcı görünümünü koruyor.

Doğu Karadeniz’deki yerleşimde, kişilerin doğal olanlarının yanı sıra, düşmanlarından gelebilecek tehlikeleri de göz önünde bulundurarak yaptıkları tercih, Santa Harabeleri ve etrafında net bir şekilde görülmektedir. Yörenin doğal halinin korunaklı olması, belki de yerleşimin temel nedenini oluşturmuştur.

Santa Harabeleri - Gümüşhane

3 YAMAÇ 7 MAHALLE

Birbirini kuş bakışı çok net bir şekilde görebilen 3 ayrı yamaç üzerine kurulmuş olan Santa’da mahalle olarak 7 yerleşme bulunmaktadır. Eski isimleriyle Piştoflu, Binatlı, İhsanlı, Zerzili, Çakallı, Zincanlı ve Zurnacılı, bugün de yörede konuşma dilinde yer almaktadır.

Bu yerleşim yerlerinde özellikle 18. yüzyılın son yarısında inşa edilen resmi binalar son derece dikkati çekididir. Günümüzde hala yayla göçerli tarafından kullanılan bu binalar, yapılan tahribat ve ilavelere rağmen göz alıcı durumdadırlar. Buradaki eserler, yerli gri renkli ve yumuşak taşlardan inşa edilmişlerdir. Daha çok dini içerikli yapıların bulunduğu yörede, ilk halk okulu, Rodopolis Başpiskoposunun vasıtasıyla 1863 yılında inşa edilmiştir.

YAPILARIN ÖZELLİKLERİ

Bölgede halen irili – ufaklı bir çok kilise bulunmaktadır. Bunlar genellikle 1860-1870 yılları arasında inşa edilmişlerdir. 3 apsisli ve 3 nefli olmalarıyla plan bakımından birbirlerine benzemektedirler. Yerel özellikler yanında en göze çarpıcılıkları bazilika planı oluşlarıdır. Apsisler ise çok sığ olup, kiliseler içinde dorik kaideli sütunlar göze çarpmaktadır.

HARABELERDEKİ KİLİSELER

Santa Harabeleri’nde yer alan kiliseler, Piştofli, İhsanlı, Binatla, Çingallı, Goballı, Terzili, Zurnacılı gibi kısımları dağıtılmıştır. Bu kiliselerin yanında küçük ev kilisecikleri de vardı. Kiliselerin büyüklüğü ve sayıları mahallelerin nüfusu ile orantılıdır. Sn. Christopher, St. Theodore, St. Kynake ve Binatlı Kutsal Elas Kiliseleri en dikkati çekici olanlardır.

17-18’inci yüzyıllarda nüfus yoğunlaşmasının tespit edildiği Santa’ta, 19. yüzyıl en parlak dönemi oluşturmuştur. Yörede derebeyi egemenliğinin olduğu bir dönemde Santa Harabeleri, doğal konumu ile bağımsız ve korunaklı bir sığınak olarak Hristiyan toplumunun varlığını sürdürmesine elvermiştir. Santa’da tarım ve hayvancılığın yanı sıra, çevrede var olan kurşun ve demir gibi maden ocakları da işletilmiş, hatta demircilik önemli bir zenaat kolu haline gelmiştir.

Köy içersinde harabe kiliseler

Santa Harabeleri’nde ilk yapıldığı gündeki orijinal durumunu koruyarak günümüze kadar ulaşmış ev sayısı hemen hemen yok gibidir. Zaman içinde kullanıcıları tarafından tahrip edilerek özellikle iç mekanları tamamen değiştirilen taş yapıların tarihi özellikleri neredeyse tamamen ortadan kaldırılmış gibidir.

Yapılarda malzeme olarak yöresel taşlar, belli bir işçiliğe tabii tutulmadan kullanılmıştır. Ancak bazıları daha geç dönemde inşa edildiğinden, Karadeniz’in karakteristik göz ve çatma dolgu tipinde, ahşap ve taş karışımı yapılmıştır. Evlerin içi tamamen ahşap ve genellikle iki katlıdırlar. Bu iki katlılık arazinin eğilimli olması nedeniyle aşağıdan iki, yukarıdan tek katlı görünüm şeklindedir. Yapıların alt kısımları işlik olarak kullanılmıştır. Karadeniz’in diğer yerlerinin aksine Santalılar hayvancılıkla pek iştigal etmemişlerdir. Sadece bazı aileler birkaç sığır beslemişlerdir. Bu nedenle eski konutların bir kısmında ahır bulunmamaktadır.

Santa Harabeleri, bugün sağlam olarak ayakta kalabilselerdi, hepsi için “Bir sanat harikası” deyimini kullanabileceğimiz kiliseler ihtiva etmektedir. Kemerler, sütunlar ve süslemelerle dolu iç kısımlar, maalesef bugün tamamen ortadan kalkmış.

Harabeler içerisinde bugün varlıklarını en iyi koruyan yapılar çeşmeler olmuştur. Bu da suyun hangi din veya ırktan olursa olsun, herkes için ortak bir ihtiyaç maddesinin oluşundan kaynaklanmıştır. Çeşmelerin önlerindeki yalaklardan küçük kanallarla hayvanların su içebileceği yerlere sular taşınmıştır.

Yanbolu Deresi - Gümüşhane

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here

Doğrulama *